മനുഷ്യന്റെ ഓർമകൾക്കും ഇന്നത്തെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ജീവിതത്തിനും തമ്മിൽ ആദൃശ്യമായ ബന്ധമുണ്ടോ? പ്രശസ്ത ചെക്ക് / ഫ്രഞ്ച് എഴുത്തുകാരനായ മിലൻ കുന്ദേര ‘സ്ലോനസ്’ എന്ന നോവലിൽ ഈ പ്രശ്നത്തെ തത്ത്വചിന്തയുടെ ആഴങ്ങളിൽനിന്ന് പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്.
ആധുനിക ജീവിതത്തിന്റെ വേഗത്തെയും ഓർമകളുടെ നിലനിൽപ്പിനെയും അത്യധികം സങ്കീർണവും കാവ്യാത്മകവുമായ ഒരു സമവാക്യത്തിലൂടെയാണ് കുന്ദേര കോർത്തിണക്കുന്നത്. ആ സമവാക്യം ഇങ്ങനെയാണ്: The degree of slowness is directly proportional to the intensity of memory; the degree of speed is directly proportional to the intensity of forgetting.
എത്രമാത്രം ഓർക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവോ, അത്രമാത്രം നമ്മുടെ ചുവടുകൾ സാവധാനത്തിലാക്കുന്നു. എത്ര മാത്രം മറക്കണോ, അത്രമാത്രം നാം വേഗത്തിലാകുന്നു . അല്പം കൂടി ലളിതമാക്കിയാൽ, എല്ലാം മറക്കാൻ വേഗത്തിൽ പോകണം. ഓർക്കാൻ പതുക്കെ പോകണം.
സമവാക്യത്തിന്റെ കഥാരൂപമാണ് നോവലിന്റെ ഒരു ഭാഗം. പാരീസിലെ രാജകൊട്ടാരത്തിലാണ് കഥ നടക്കുന്നത്. കാലം പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ട്. കൊട്ടാരത്തിലെ പ്രഭ്വി ഒരു ഷെവലിയറുമായി പ്രണയത്തിലാകുകയും അവർ രാത്രി കൊട്ടാരത്തിൽ ചെലവഴിക്കുകയുംചെയ്യുന്നു. വളരെ സാവധാനമാണ് അവർ രാത്രി ആസ്വദിച്ചത്. ഒന്നിനും തിടുക്കം കൂട്ടിയില്ല. വേഗം ഇന്ദ്രിയാനുഭൂതികളുടെ സൂക്ഷ്മതയെ നശിപ്പിക്കുമെന്ന് ഇരുവർക്കുമറിയാം.
രൂപമില്ലാത്ത ഒന്നിനെയും മനുഷ്യന് ഓർമിക്കാൻ കഴിയില്ല. തങ്ങളുടെ സമാഗമത്തിന് വ്യക്തമായ രൂപവും ഘടനയും നൽകാനാണ് അവർ ശ്രമിക്കുന്നത്. ഇനി എന്നും ഈ രാത്രി ഓർക്കണം. അവർ രാത്രിയെ പല യാമങ്ങളായി പകുത്ത് ഓരോന്നിനും വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങളുടെ ചായം കൊടുത്തു. മലയാളത്തിൽ കടമ്മനിട്ട രാമകൃഷ്ണൻ എഴുതിയതുപോലെ: “വിസ്മയംപോലെ ലഭിക്കും നിമിഷത്തിന് അർഥംകൊടുത്തു പൊലിപ്പിച്ചെടുക്കുകയാണവർ.”
നോവൽ തുടരുമ്പോൾ നമ്മൾ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ട് പിന്നിട്ട് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെത്തുന്നു. അതേ കൊട്ടാരത്തിൽ മറ്റൊരു പ്രണയനാടകം. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കാമുകന് പേരുണ്ട്; വിൻസെന്റ്. അയാൾ ജൂലിയെ കണ്ടമാത്രയിൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. പിന്നെ അയാൾക്ക് കാത്തുനിൽക്കാൻ മനസില്ല. പെൺകുട്ടിയുടെ സമ്മതം ഉടൻ കിട്ടണം. വേഗത്തിൽ അവളെ സ്വന്തമാക്കണം.
എന്തിനും ഏതിനും പെട്ടെന്ന് ഫലം കിട്ടണമെന്ന വേഗത്തിന്റെ സമവാക്യമാണ് അവനെ നയിക്കുന്നത്. വിൻസെന്റിന്റെ പ്രണയാഭ്യാസങ്ങൾ ദയനീയമായി പരാജയപ്പെടുകയും അയാൾ പരിഹാസ്യനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
തുടർന്നു കാണുന്നത് പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മന്ദകാമുകനും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദ്രുതകാമുകനും കണ്ടുമുട്ടുന്നതാണ്. വിൻസെന്റ് തലേരാത്രിയുടെ നാണംകെട്ട ഓർമകളിൽനിന്ന് രക്ഷനേടാൻ തന്റെ മോട്ടോർ സൈക്കിളിൽ അതിവേഗം കുതിച്ചുപായുകയാണ്. വേഗത്തിൽ ബൈക്ക് ഓടിക്കുമ്പോൾ ഒന്നും ഓർക്കാൻ കഴിയില്ല. അയാളുടെ രക്ഷാമാർഗമാണ് വേഗം. വേഗത്തിൽ പായുമ്പോൾ കാഴ്ചകളും ഓർമയും രൂപരഹിതമായ ദ്രവാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു. വേഗത്തിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല; ഭൂതകാലവും ഭാവിയുമില്ലാത്ത വർത്തമാനകാലത്തിന്റെ പ്രവാഹം.
പതിനെട്ടാംനൂറ്റാണ്ടിലെ കാമുകൻ കൊട്ടാരത്തിൽനിന്ന് സാവധാനം രഥത്തിൽ യാത്ര തിരിക്കുകയാണ്. മന്ദമായി കല്ലോലത്തിലെ തെന്നൽപോലെയാണ് യാത്ര. അഴകുള്ള രാത്രിയോർമകളുടെ ഓളങ്ങളെ കീറിമുറിക്കാത്ത യാത്ര. ഇപ്പോൾ ആദ്യത്തെ സമവാക്യം കുറച്ചുകൂടി വ്യക്തമായി. മറക്കാൻ വിൻസെന്റ് കുതിച്ചുപായുന്നു. ഷെവലിയർ ഓർക്കാൻ പതുക്കെപ്പോകുന്നു.
ഇനി സമവാക്യം ജീവിതത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതു നോക്കൂ. നമ്മൾ വഴിയിലൂടെ നടക്കുന്നു. അറിയാതെ ഏതോ കാര്യം ഓർത്തുപോകുകയാണ്. ആ ഓർമയിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ നടത്തത്തിന്റെ വേഗം എപ്രകാരമായിരിക്കും? കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവില്ലേ?
പണ്ട് മനുഷ്യൻ ആസ്വദിച്ച കലകൾക്കും വായിച്ച സാഹിത്യത്തിനും സാവധാനതയുണ്ടായിരുന്നു. കഥകളി ഉദാഹരണമായി എടുക്കൂ. കേവലം കാണലായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് കാലത്തെ പതിഞ്ഞ താളത്തിൽ അനുഭവിക്കലായിരുന്നു. ആട്ടവിളക്കിനു മുന്നിലെ ഭാവവിസ്താരം അനുഭവങ്ങളുടെ ആഴത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയാണ്. ക്ലാസിക് കലകൾക്കു മാത്രമല്ല, നാടോടി കലകൾക്കും സാവധാനതയുണ്ടായിരുന്നു. സംഗീതം രാഗങ്ങളെ വിസ്തരിച്ചു. നൃത്തവും ബാലെയും നാടകങ്ങളും പാടിയും ആടിയും അഭിനയിച്ചും നിമിഷങ്ങളെ വിസ്തൃതമാക്കി.
മനുഷ്യന്റെ ഇന്നുവരെയുള്ള സാങ്കേതികാന്വേഷണങ്ങൾ കൂടുതൽക്കൂടുതൽ വേഗത്തിനു വേണ്ടിയുള്ളതായിരുന്നു. ഉരുളുന്ന ചക്രങ്ങൾ തുടങ്ങി ആവിയന്ത്രവും പ്രകാശവേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഇന്റർനെറ്റ് വരെ വേഗാവേശം എത്തിനിൽക്കുന്നു. മാനവചരിത്രത്തിൽ ബലഹീനർ മാത്രല്ല, വേഗം കുറഞ്ഞവരും കീഴടങ്ങി. വേഗം കൂടിയത് അതിജീവിച്ചു. അതിവേഗം കുതിച്ചുപായുന്ന ലോകത്താണ് നാം ജീവിക്കുന്നത്. ഗതാഗതം, വിനിമയങ്ങൾ, ജോലികൾ, തീരുമാനങ്ങൾ എല്ലാം വേഗത്തിലാണ്.
ലഹരിപിടിക്കും വേഗം
വേഗത്തിന് ഒരു വശ്യതയുണ്ട്. ആദ്യം നമ്മെ ആകർഷിക്കും. പിന്നെ ആവേശിക്കും. അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ നമ്മെപ്പോലും മറക്കുന്ന ഉന്മാദത്തിലാക്കും. പോപ് /റാപ് സംഗീതം യുവതയിൽ നിറയ്ക്കുന്ന ആവേശവും ആത്മവിസ്മൃതിയും ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമല്ലോ.
വേഗത്തിൽ വിനിമയം ചെയ്യുന്ന ഭാഷയാണ് പുതിയകാലത്തിന് പ്രിയങ്കരമായത്. ഇമോജികളും സ്റ്റിക്കറുകളും മനുഷ്യഭാവങ്ങളെ എളുപ്പത്തിൽ മറ്റൊരാളിൽ എത്തിക്കും. വാക്കുകൾക്കിടയിൽ അർധവും പൂർണവുമായ വിരാമങ്ങളുണ്ട്. മൗനമുണ്ട്. പറഞ്ഞതിലധികമുണ്ട്.
ചിത്രങ്ങൾ നിരന്തരമായ ഒഴുക്കാണ്. ഇൻസ്റ്റഗ്രാമിലെ റീലുകൾ നോക്കൂ. ഒന്നു തീരുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന്. അനന്തമായി നീണ്ടുപോകുന്ന സ്ക്രോളുകൾ. വിരാമങ്ങളില്ല. ചിന്തിക്കാനുള്ള ഇടവേളകളുമില്ല. ഏകപക്ഷീയമായ ഒഴുക്കാണ്. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, തിരക്കുകൾക്കിടയിൽ ഭാഷയുടെ വർത്തമാനങ്ങൾക്ക് സമയം നീക്കിവയ്ക്കാൻ മറന്നുപോയവരാണോ നമ്മൾ? എങ്കിൽ നമ്മൾ വേഗത്തിൽ പായുന്ന ആ തീവണ്ടിയിലാണ്.